De slag bij Vronen. De ontsnapping.

Zoals beloofd: de ontknoping van de schrijfopdracht. Geen winst, maar ik heb nu wel weer de rust in mijn hoofd om te schrijven over onderwerpen die ik uitkies, en niet over onderwerpen die een jury voor me heeft uitgekozen. Schrijven over heksen, over zwarte magie en over tovenaars, dat hoort nu eenmaal niet bij mij thuis. Mijn verhalen gaan over de belevenissen van mijn gezin. Niets meer en niets minder. En naar mijn weten ben ik nog nooit een tovenaar of heks tegen het lijf gelopen. 

De ontsnapping.

In de vroege morgen van 27 maart wordt Finn wakker van vreemde geluiden. ‘Pap, bent u dat?’ Hij gaat overeind zitten en weet weer waar hij is. Met één beweging, zwiept hij zijn benen over de rand van het bed en gaat staan, loopt naar het midden van de hut, waar Jacob al in de weer is met een pan. Zo te ruiken met gevuld met pap. Hoewel hij thuis helemaal niet van pap houdt, zal het nu een welkome vulling in zijn maag zijn. De dag zal lang, zwaar en gevaarlijk worden. De tocht die ze willen ondernemen net zo lang, zwaar en gevaarlijk. Als ze ontdekt worden, zal dat het einde betekenen. Even twijfelt Finn of hij er wel goed aan heeft gedaan om hier te komen. Zijn eigen leven in de waagschaal te leggen om totaal onbekende mensen te helpen. Hij denkt aan zijn vader, aan zijn moeder en zijn broer en zus. Met wie hij het niet altijd eens is, maar die wel allemaal bij hem horen, 1 gezin zijn. Net als dit gezin die hem in huis heeft genomen. Van achter het gordijn komt een nieuwsgierig kijkende Simon tevoorschijn. ‘Goedemorgen, wat hebben jullie besproken?’ ‘Eten jongens. We zullen het nodig hebben. Na het eten gaan we het over de plannen voor vandaag hebben.’

Jacob schept zwijgend voor iedereen een nap met pap op. Simons moeder fronst haar voorhoofd, maar zegt niets. Allemaal eten ze hun ontbijt. Gehaast, want de spanning van gevaar hangt in de lucht. Jacob zet eindelijk zijn nap neer, kijkt in het rond en laat zijn blik op Finn rusten. Finn knikt de grote man toe. Alsof hij op dat teken heeft gewacht begint de vader van Simon te praten. ‘Finn heeft informatie opgevangen dat er vandaag een grote strijd geleverd gaat worden tussen ons en de Hollanders. Deze strijd zal anders zijn dan alle veldslagen hiervoor. Vraag me niet hoe hij dit allemaal weet,’ Weer kijkt Jacob naar Finn. En ook nu kijkt Finn met heldere ogen terug. ‘Maar ik geloof hem. Ik geloof dat we gevaar lopen als we hier blijven. Als we willen overleven zullen we moeten vluchten en dus heb ik besloten dat we weggaan. Vandaag nog. Nu eigenlijk. Finn en Simon krijgen de verantwoording. Dat is een zware taak, maar jullie schouders zijn sterk genoeg om hem te dragen.’ ‘Kom, we moeten warme kleding aantrekken en ik zal brood meenemen voor onderweg.’ De moeder van Simon staat op en begint een buidel vol te stoppen met eten. Simon kijkt naar zijn vader. Als hij begint te praten verraad een trilling in zijn stem dat hij het allemaal spannend vind.

‘Vader, gaat u niet met ons mee?’ ‘Nee, ik blijf om te zien hoe de strijd zich ontwikkelt. Als het echt zo erg wordt als Finn heeft voorspeld, dan zal ik volgen. Jullie gaan via de noordzijde het dorp uit. Voorbij de laatste huizen slaan jullie af in de richting van de Daalmeer. Blijf buiten het dorp in de beschutting van de rietkragen lopen. Probeer de oevers van de Daalmeer te volgen. Ergens in het zuidelijkste punt van het meer ligt een drassig gebied. Als jullie daar eenmaal zijn, is het grootste gevaar geweken. Neem Hillegonda op jullie nek. Vrouw, jij neemt de baby mee.’

En zo lopen twee jongens, een klein meisje en een vrouw met baby in het schemerdonker naar het noorden. Als ze ongezien het dorp hebben verlaten, versnellen ze het tempo. In het open veld zijn ze een makkelijk doelwit. Hillegonda draaft er met haar kleine beentjes achteraan. Na 10 minuten bereiken ze de plek waar het Vroonermeer een smalle sloot wordt. Finn en Simon laten zich in het water zakken, pakken Hillegonda vast en brengen haar veilig naar de andere oever. De moeder van Simon stapt ook in het water, maar valt voorover  en laat de baby los. ‘Nee!!’ Simon duikt onder water en grijpt zijn broertje vast. Die kijkt met grote ogen zijn broer aan en zet het op een brullen. Als ze even later allemaal veilig op de andere oever staan, horen ze een enorm geschreeuw uit de richting van het dorp. Er is geen twijfel mogelijk. De strijd is losgebarsten.

‘Snel, nu komt het gevaarlijkste deel. We moeten naar het zuiden, tot we bij een nieuwe sloot komen.  Niemand mag ons zien of horen. Blijf dicht bij elkaar en blijf vooral stil.’ Finn kijkt naar Simons moeder en naar de baby in haar armen. Ze knikt. Zwijgend lopen ze verder, terwijl de lucht gevuld is met geschreeuw en kletterende wapens. De slag is inderdaad fel. Finn voelt een steen in zijn maag. Hij weet welke gruwelijkheden de achterblijvers te wachten staat. ‘Daar! Wat is dat?’ Simon fluistert en wijst in de richting van het Vroonermeer. Er varen boten over het water in de richting van het dorp. ‘Pappa. Hoe kan pappa nu ontsnappen als de Hollanders over het Vroonermeer varen?’ ‘Je vader verzint wel iets Simon. Het is een wijze en sterke man.’ Snel lopen ze verder. Bij de volgende sloot, laten ze zich weer in het water zakken. ‘Het is vanaf hier veiliger om door het water weg te vluchten in de richting van het Westen.’

De tocht is zwaar, regelmatig pauzeren ze in de rietkraag. Hillegonda hangt afwisselend op de rug van Simon en dan weer bij Finn. Simons moeder heeft haar rokken uitgedaan en draagt haar baby dicht bij zich. Regelmatig kijkt ze naar achter, in de richting van hun dorp, waar het akelig stil is geworden. Eindelijk komen ze bij het moerasgebied tussen de Daalmeer en het Marenwaardermeer. Hier voelen ze zich redelijk veilig. Het is nog maar een klein stukje naar het dorp Koedijk. Finn ligt op zijn rug naar de wolken te kijken. Gek is dat. De wolken zien er net zo uit als thuis. Net alsof er niets is gebeurd, of er geen levens zijn verwoest, draait de lucht gewoon door. ‘Kijk, kijk daar. De lucht is oranje. Mooi hé?’ Hillegonda is gaan staan, Simon en Finn doen hetzelfde. De lucht is inderdaad fel gekleurd. ‘Pappa. Ze hebben het dorp in brand gestoken. Die stomme Hollanders hebben ons dorp in brand gestoken!’ Simon fluistert en de tranen lopen over zijn wangen. ‘Kom, we gaan weer verder.’ Finn neemt Hillegonda op zijn rug en begint weer te lopen. Weg van het dorp wat er niet meer is. Simons moeder komt achter hem aan. ‘Kom Simon, we kunnen niets meer doen. We zullen pappa weer zien. Hij redt zich wel.’ De groep gaat door in de richting van de zee. Nu de zon achter de wolken is verdwenen is het een stuk lastiger om te bepalen of ze nog in de goede richting gaan. Na een lange zware tocht komen ze diep in de nacht eindelijk aan op veilige grond. De vlucht is ten einde.

Naschrift:

In het jaar 1297 werd het dorp Vronen met de grond gelijk gemaakt. De West Friezen weken van hun aanvalsplan af. En de Hollanders vielen van 3 kanten tegelijk aan. 1 Groep valt aan via het kasteel van de Nieuwburg, een tweede groep van het Hollandse leger steekt met boten het Vroonermeer over en valt het dorp vanuit het  Noorden aan. De West Friezen die bij de Nieuwburg tegen zijn gehouden en weer richting het Noorden vluchten, lopen zo in de armen van dit tweede leger. Een derde leger trekt via de rand van het Waardermeer noordwaarts, om vervolgens via het oosten de laatste vluchtweg af te snijden. Voorzichtige schattingen gaan er van uit dat er tussen de 3 en de 4 duizend doden aan West Friese zijde zijn gevallen. De handvol inwoners die de slag hebben overleefd werden verbannen naar het dorp Koedijk. Waar onze hoofdrolspelers al naartoe waren gevlucht.

Finn is inmiddels weer veilig thuis. Twee dagen na hun aankomst in Koedijk kwam Jacob na een moeizame vlucht bij zijn gezin. De angst stond in zijn ogen te lezen. Finn heeft de tocht in tegenovergestelde richting opnieuw gemaakt. Zonder klein meisje op zijn rug ging de reis een stuk sneller. Hij was dankbaar toen hij in zijn tijdmachine ging zitten en terug naar zijn eigen familie kon. Simon, Jacob, Hillegonda, de baby Melchior en de moeder zijn nog vaak in zijn gedachten aanwezig.

Anna Marie Beemster-Wit

De slag bij Vronen.

Werkstuk.

‘Mam, we moeten informatie verzamelen over een Nederlandse veldslag, maar niet 1 vanuit de tweede wereldoorlog.  Lekker stom toch? Er zijn helemaal geen andere veldslagen geweest in Nederland.’ ‘Ja, die zijn er wel. Er zijn in het verleden zelfs meerdere veldslagen geweest. Ook hier in West Friesland. Tijdens de Middeleeuwen werd er heel hard gevochten om ieder stukje vruchtbare grond. En 1 van de allergrootste veldslagen heeft plaatsgevonden in een dorpje hier heel vlakbij. In 1297 werd tijdens een hele bloedige strijd het dorpje Vronen volledig van de kaart geveegd.’ ’En waar lag Vronen?’ ‘Op de plek waar nu Sint Pancras ligt.’ ‘Zo dichtbij? Dan ga ik daar informatie over verzamelen.’

Gedurende twee dagen leest Finn alles over de veldslag en over de geschiedenis die er aan vooraf ging. In zijn hoofd ontstaat langzaam een beeld over het West Friesland van vele eeuwen geleden: Een moerassig gebied met hier en daar zandruggen met bewoning. De West Friezen die nog steeds onafhankelijk zijn. Ze hoeven geen geld af te staan aan landheren. En als er eens een landheer komt uit de Nederlanden, dan word hij met zijn leger in een hinderlaag gelokt. De West Friezen zijn heer en meester in het drassige gebied. Ze lokken de tegenstanders de moerassen in en slaan er op los. De koning van Holland en Zeeland, Willem de Tweede verdrinkt zelfs bij Hoogwoud in 1256, omdat hij met zijn paard door het ijs zakt. Zijn zoon, Floris de Vijfde is daar zo boos over, dat hij in 1282 terugkomt naar Hoogwoud en het grootste deel van het dorp met de grond gelijk maakt. Hij vind het lichaam van zijn vader en begraaft hem in Middelburg. Vanaf 1289 was er een soort wapenstilstand tussen de Hollanders en de West Friezen. Floris noemt zich tot zijn dood in 1296 nu ook Heer van Friesland.

Een woelige periode volgt, met aanvallen over en weer. Steden worden in brand gestoken en de verliezen aan beide kanten zijn hoog. In maart 1297 zal uiteindelijk de ultieme vernietigende slag plaatsvinden. Finn zucht en kijkt naar buiten. Waar de vogels in de bomen zingen, waar in de verte spelende kinderen te horen zijn. Hoe anders is het om op te groeien in een vrije wereld. Om niet bang te hoeven zijn voor soldaten die plunderend en brand stichtend langs trekken. Dan ziet hij in een hoek van de tuin zijn tijdmachine staan. Hoe zou het zijn om af te reizen naar het Vronen van 1297? Hoe zal het zijn om de slag van nabij mee te maken? Gruwelijk waarschijnlijk. Maar ik zal dan wel de verhalen kunnen vertellen. Echt kunnen vertellen. Het besluit van Finn is genomen.

Een warm onthaal.

‘Mam, ik ga naar Vronen. Ik ga kijken of ik kan helpen.’ ‘Geen spraken van! Veel te gevaarlijk! Ik laat je niet zomaar afreizen naar een veldslag!’ ‘Maar mam, misschien kan ik wel helpen om een paar kinderen te laten ontsnappen. U zegt zelf altijd dat kinderen onschuldige slachtoffers zijn in oorlogen!’ Mamma aarzelt, maar het is wel waar. Kinderen zijn altijd de dupe van acties van volwassenen. En haar zoon is geen kleine jongen meer. Hij heeft al een aantal avonturen tot een goed einde weten te brengen. ‘Je hebt gelijk. Als je maar heel goed uitkijkt, want er zijn maar weinig mensen die de slag hebben overleefd.’

Finn maakt zijn tijdmachine in orde, kijkt of alles nog goed vast zit, zodat hij wel weer weg kan uit 1297. Een dag naar het verleden is best leuk, maar om nu de rest van je leven zonder elektriciteit te zitten, zonder iPad en zonder televisie; nee, dat is wel een heel huiveringwekkende gedachte.

‘Hier, dit moet je meenemen!’ Mamma komt aangelopen met een ridderhesje. ‘En dit neem je ook mee.’ Van achter haar rug tovert ze een houten schild en een houten zwaard tevoorschijn. ‘Mam, ik denk dat ik volledig voor gek loop met die houten dingen. De oorlog werd gevoerd met echte ijzeren zwaarden. Met soldaten te paard. Dit gaat geen zwaardslag tegenhouden hoor!’ ‘En toch neem je het mee. Anders ga je dat werkstuk maar voorbereiden achter de computer en boven de boeken in plaats van als een kip zonder kop rond te gaan lopen in dat moerasgebied waar de vijand overal loert.’

Finn kijkt naar zijn moeder, zucht en haalt zijn schouders op. Hij weet inmiddels dat een discussie voeren met zijn moeder een kansloze missie is. Hij trekt het hesje aan, pakt het zwaard en het schild en zet ze in de tijdmachine. Zijn moeder krijgt nog een knuffel, hij zwaait naar zijn vader en stapt in. Gordels vast, landingsplaats en jaartal worden ingetypt en hij zoeft naar Vronen 1297.

Baf! De machine klapt op de grond en zakt direct scheef. Finn stoot ondanks de gordel zijn hoofd tegen het stuur. ‘Au! Verdorie. Lekkere landing zeg, ik ben al gewond voor de strijd losbarst.’ Hij klikt de gordel los, pakt zijn zwaard en schild en stapt uit. Plats. Met zijn rechterbeen zakt hij een heel stuk de blubber in. ‘Wat is dit nu weer? Ik lijk wel in een sloot te staan. Eerst de machine maar goed op het droge zetten.’ ‘Wie ben jij en wat ben je aan het doen met die houten doos?’ Finn draait zich geschrokken om, heft zijn zwaard en staat oog in oog met een jongen die bijna net zo groot is. ‘Dit is mijn hut, maar ik geloof dat ik een beetje in het water sta.’ ‘Laat mij je helpen.’ De jongen duwt net als Finn en even later staat de tijdmachine op de harde ondergrond. ‘Mag ik er ook eens in?’ ‘Ja, natuurlijk. Ik ben Finn. Hoe heet jij?’ ‘Ik ben Simon. Simon van Jacob.’ ‘Woon je hier in de buurt?’ ‘Ja, kom maar mee. Ik woon hier heel dichtbij. In het dorpje Vronen.’ Finn staat stil en kijkt naar de smalle rug van Simon die voor hem uit loopt. Zou deze jongen er over een paar dagen niet meer zijn? Zouden zijn beenderen na vele eeuwen opgegraven worden? Of zou hij als 1 van de weinige inwoners kunnen ontsnappen aan de troepen van de Hollanders? ‘Kom je? Dan kun je mijn familie ontmoeten. Ik heb een zusje Hillegonda en een baby broertje. Hij heet Melchior. Alle mannen in mijn familie heten Arnold, Simon, Jacob of Melchior. Als er nog een jongensbaby komt gaat die dus Arnold heten.’ Finn luistert met open mond naar de vrolijk pratende jongen die voor hem loopt. Ik moet ze helpen. Ik moet er voor zorgen dat ze weg kunnen om ergens anders in vrede en vrijheid verder te leven. ‘Ik heet ook Jacob roept Finn naar Simon. Finn Jacob.’ Hij begint te rennen om Simon niet uit het oog te verliezen.

‘Kijk, onze hoeve staat hier met de anderen op deze zandrug. Overal om ons heen ligt water. Daar ligt het Vronermeer en daar ligt de Waerd. Er liggen nu kampementen van de West Friese soldaten bij ons dorp. We willen onze vrijheid terug en plannen een aanval op die stomme Hollanders die denken dat ze ons kunnen onderdrukken! Maar wij laten ons niet dwingen om een heer te dienen. Wij houden van onze vrijheid en van ons land. Dat laten we niet zomaar afpakken. Wat denken ze wel! Zie je die rietkragen? Daar liggen de hinderlagen. Als de arrogante Hollanders komen met hun paarden en wapentuig om ons een kopje kleiner te maken, dan zakken de paarden in het water weg. Dat is voor ons het teken om aan te vallen en kunnen we ze zonder al te veel problemen verslaan.’

Finn is onder de indruk van de inzichten van deze jongen. De magere jongen, met de versleten broek en de blozende wangen. Om hem heen is het een en al bedrijvigheid. Plotseling staat er een reusachtige man voor hem die hem bij zijn schouder pakt. ‘Wie ben jij? En wat kom je hier doen? Jij bent een spion van de Hollanders is het niet? Jouw kleren zijn te netjes en jouw wapentuig kennen we hier niet.’ ‘Nee, meneer. Ik ben een West Fries! Ik kom uit de Waerd. Mijn naam is Finn Jacob. Finn wijst in de richting die Simon hem net aanwees. ‘Echt waar, ik ben geen Hollander en ook geen spion! Ik ben een doodnormale jongen!’ Snel denkt hij na. Wat heeft hij ook alweer geleerd over de West Friezen en de Hollanders? ‘We moeten zorgen dat we de dwangburchten van de Hollanders tegen de vlakte slaan. Dan kunnen we in vrijheid op onze eigen grond blijven wonen.’ De grote barse man laat hem los. Hij kijkt doordringend naar Finn, en loopt dan weg. Snel duiken Finn en Simon de boerderij van Simon in. Pfft, dat ging maar net goed.

In de boerderij is het gezellig. Het vuur brand en in een hoek speelt het zusje van Simon met takjes en ronde klei bolletjes. ‘Simon!’ Roept ze als ze haar broer ziet. Ze geeft hem een knuffel en kijkt dan nieuwsgierig naar Finn. ‘Hallo, ik ben Finn.’ Finn steekt zijn hand uit, maar in plaats van een hand geeft Hillegonda hem een stevige knuffel. Ze hangt aan zijn been en smeert ondertussen haar vieze gezichtje af aan zijn schone broek. ‘Wat draag jij gekke kleding.’ ‘Hillegonda, laat die jongen met rust. Ga maar weer spelen.’ In een andere hoek van het huis zit een vrouw op een kruk. ‘Willen jullie iets eten?’ Beide jongens knikken en de vrouw schept twee nappen vol met dampende soep. Er zitten mooie stukken vlees in en Finn beseft opeens dat hij vanmorgen voor het laatst iets heeft gegeten. ‘Dank u wel mam. Dit is Finn hij is mijn vriend.’ Finn geeft de moeder van Simon een hand en begint te eten.  Als de soep op is, komt de vader van Simon binnen. Hij kijkt zwijgend naar de vreemdeling in zijn huis en strekt zijn rug. ‘Wie ben jij? Ik hoorde dat er een stadse jongen in mijn huis was aangekomen. Een stadse jongen uit de richting van de Waerd? Moeten wij elkaar kennen? Kom jij mijn gezin bedreigen? Wie ben jij en wat kom je hier doen?’

Finn zet zijn lege nap neer, loopt op Jacob af en geeft hem een hand. “Mijn naam is Finn. Finn Jacob. Ik ben hier om u te vertellen over de gevaarlijke strijd die hier in Vronen gaat plaatsvinden. Ik wil u  vertellen over het gevaar dat u loopt als u hier blijft. En niet alleen u, ook uw vrouw en kinderen zullen hun leven niet zeker zijn.’ ‘Onzin!’ Buldert de enorme man. ‘Wij West Friezen zijn heer en meester in het voeren van oorlogen tegen de Hollanders. Wij lokken ze het drijfzand in; het water; het moeras en dan komen we tevoorschijn. Geen spaan laten we heel van die geldwolven!’ ‘Maar meneer, dat is het nu juist. Ik heb berichten opgevangen dat jullie nu niet in kleine groepen vanuit het moeras aanvallen, maar als 1 groep ten aanval trekken vanuit dit dorp. Jullie zullen geen schijn van kans hebben tegen het wapengeweld van de Hollanders. Gelooft u me  alstublieft. U loopt groot gevaar als u hier blijft!’ De man staat zwijgend te luisteren. Hij kijkt Finn aan en knikt. ‘Ik heb inderdaad gehoord dat de Bisschop van Utrecht, Willem Berthout van Mechelen een voorstander is van een andere tactiek. Maar als we daar gehoor aan geven, kunnen we van alle kanten worden ingesloten en worden we in de pan gehakt! We moeten onze eigen aanvalsplan blijven volgen! Ik zal het ze zeggen ook!’ ‘Meneer, het is al te laat. De plannen voor de aanval zijn gesmeed en zullen morgen ten uitvoer worden gebracht.’

‘Morgen? Wat weet jij allemaal snotneus? In het overleg tussen de heren is bepaald dat we op 28 maart zullen strijden. Overmorgen dus. Er is besloten dat als de gesprekken tussen de West Friezen en de Hollanders niet het gewenste resultaat opleveren, we op donderdag 28 maart ten strijde zullen trekken.’ ‘Maar dat is het juist! De Hollanders gaan zich niet aan die afspraken houden! Ze zijn jullie nog steeds als minderwaardig en zijn uit op jullie totale vernietiging zodat ze ook in west Friesland kunnen heersen! U moet me geloven! U heeft een laatste kans om uw gezin in veiligheid te brengen! Waarom zou ik u dit vertellen? Ik heb niets te verliezen. Mijn familie woont hier niet, mijn broer en zus lopen geen gevaar. Die zijn in veiligheid. Ook u kunt uw kinderen redden. U kunt uw kinderen een toekomst geven. Maar die toekomst ligt niet hier. Hij zal elders liggen.’ Finn voelt dat het zweet van zijn rug loopt. Hij kijkt naar Simon en Hillegonda, hij kijkt naar Simons moeder die de baby in haar armen wiegt en hij kijkt naar de grote man die voor hem staat. ‘Goed,’zegt Simons vader uiteindelijk. ‘Ik zal naar je luisteren. Ga zitten en vertel wat je plannen zijn. Vrouw, breng de kinderen naar bed.’ Simon protesteert en wil bij het gesprek blijven, maar zijn vader hoeft hem alleen maar doordingend aan te kijken. Ook Simon verdwijnt achter een gordijn. Finn vermoed dat daar het slaapvertrek is. Jacob schenkt twee pullen met bier in en gaat zitten. Hij gebaart Finn om hetzelfde te doen. In de nacht zal een gedegen ontsnappingsplan worden beraamd.

Wordt vervolgd.

Steentijd.

‘Mam, vandaag ben ik geen Sinterklaas meer, maar Piet. Ik wil profpiet zijn.’ ‘Prima jongen. Trek je wel gewoon je broek aan?’ ‘Echt niet! Een Piet heeft geen broek.’ Finn komt naar beneden met akelig dunne beentjes. Dunne witte beentjes. Buiten is het miezerig en koud. ‘Zo ga jij dus niet naar school.’ ‘Heeft u wel eens een Piet gezien met een broek onder zijn broek?’ ‘Nee, maar wel een Piet met een maillot onder zijn broek. Dus trek jij nu een maillot aan van je zus.’ ‘Echt niet! Met roze bloemetjes zeker?’ ‘Nee met groene.’ Prof Piet Finn kijkt mij boos aan. ‘U krijgt van mij niets in uw schoen morgenochtend!’ ‘Kijk Prof Piet , je zus heeft ook gewoon zwarte maillots.’ ‘Evengoed krijgt u niets in uw schoen.’

‘Loop ik nu niet een beetje voor gek?’ ‘Welnee. Vroeger droegen de mannen ook gewoon jurken.’ Bij Finn rollen de tranen van het lachen over zijn wangen. ‘Jurken, nou die trek ik echt niet aan. Een man in een jurk, dat kan dus echt niet.’ Als hij na het tandenpoetsen beneden komt en zijn vader ziet lopen begint hij weer hardop te lachen. ‘Wat is er?’ Vraagt zijn vader. ‘Zijn er ook foto’s dat u vroeger in een jurk liep?’ Ben kijkt heel verbaasd naar Finn en vervolgens heel boos naar mij. ‘Wat heb je die jongen nu weer op de mouw gespeld?’ ‘Niets. Helemaal niets. Finn, met vroeger bedoel ik een tijd dat pappa en mamma nog niet geboren waren. En opa en oma niet en hun ouders ook niet. In een tijd dat de mensen in berenvellen liepen en in huizen leefden van klei, takken en stront. In de steentijd.’ ‘Dat wil ik dan wel eens zien. Vanmiddag ga ik met de tijdmachine naar de steentijd. Maar ik trek wel gewoon een broek aan.’

En zo komt het dat de tijdmachine weer buiten staat, er een mand met proviand aan boord gesleept wordt, Finn met broek en dikke jas plaats neemt in de machine en een handvol knijpers mee neemt. ‘Waar heb je die voor nodig?’ ‘Voor als ik uitgenodigd wordt in zo’n huis van stront. Kan ik een knijper op mijn neus zetten.’ Het jaartal is ingesteld op 3500 voor Christus. Finn reist af naar de nieuwe steentijd. Naar het huidige Denemarken om precies te zijn. Bestemming: Skarp Salling.

Na een rustige reis door tijd en ruimte komt Finn in een prachtig bosrijk gebied. Hij ziet pluimpjes rook uit huizen komen, en overal lopen mensen met houten stokken. Als Finn dichterbij komt, ziet hij dat het stokken zijn met scherpe stenen er aan bevestigd. ‘Hallo, ik ben Finn en ik kom eens bij jullie op bezoek.’ Overal komen mannen met stokken vandaan, die in een cirkel om hem heen gaan staan. ‘Ik doe jullie geen kwaad. Kijk, ik heb eten bij me.’Finn laat de mand met eten zien, pakt er een stuk brood uit en neemt een hap. Vervolgens zet hij de mand op de grond en wijst naar de mannen. ‘Voor jullie en voor jullie gezinnen. Er zit ook chocolade in, maar ik denk dat jullie dat niet kennen.’ De dapperste man van het stel, heeft intussen al een Lions uit de mand gepakt en zet er zijn tanden in. Snel spuugt hij de hap weer uit. De speren worden weer op  Finn gericht.  ‘Nee, kijk zo. Het zit nog ingepakt.’ Finn wikkelt het papiertje van een nuts en begint smakelijk te eten. ‘Nu jullie, anders eet ik straks alles op.’  Als de mannen door hebben dat Finn geen ruzie komt maken, laten ze de speren zakken en lopen ze met de mand naar de hut die in het midden staat. Daar hebben alle vrouwen en kinderen zich verzameld. ‘Fien.’Bromt 1 van de mannen en wijst naar Finn. ‘Nee, Finn. Mijn naam is Finn. Jag heter Finn. Dat is Zweeds, maar misschien verstaan jullie dat wel.’

Als de vrouwen zien wat er in de mand zit en hoe dat werkt met het ingepakte eten, beginnen ze  het vuur in een kuil in het middelste van de hut op te stoken. Er gaat gekookt worden. Lekker, denkt Finn. Hij heeft best honger gekregen. Tot zijn verbazing ziet hij dat de mannen binnen komen met een heel varken. Het varken wordt boven het vuur gehangen en de vrouwen gaan aan de slag met stenen potten en handen vol graan. De vrouwen en kinderen slaan er met een steen op en zo werd het graan steeds een stukje fijner. Uiteindelijk blijven er een soort platte koeken over. Het varken ruikt heerlijk en de koeken smaken prima. Na de maaltijd geeft Finn te kennen dat hij eigenlijk wel moe is. Tegen de wanden van de hut liggen stapels zand en huiden van dieren.  Hij wikkelt zich in en valt als een blok in slaap.

De volgende morgen is iedereen al vroeg wakker en bedrijvig in de weer met van alles en nog wat. De mannen gaan op jacht, de kinderen verzorgen de dieren die aan de rand van het dorp staan in een soort weiland, en de vrouwen gaan met klei in de weer. ‘Leuk! Mag ik meedoen? We hebben laatst op school ook met klei gewerkt. Toen heb ik een gezicht gemaakt. Wat maken jullie?’ Potten. De vrouwen maken potten. Prachtige potten die als ze klaar zijn, versierd worden met mooie tekeningen. Finn is onder de indruk dat ze met zo weinig spullen, toch potten kunnen maken.

Ik dacht altijd dat de mensen in de steentijd de hele tijd op jacht waren en van de ene plek naar de andere reisden, maar jullie hebben hier een soort dorp gebouwd. Knap hoor. Dat scheelt een heleboel energie. Wat me vooral verbaast is dat jullie ook een veld met graan hebben geplant. Die koeken van gister waren erg lekker. Je kunt er ook brood van bakken. En het is wel handig om schapen te houden. Die geven melk en jullie kunnen ze scheren. Dan haal je de wol van ze af. Kunnen jullie weer mooie kleren van maken. Jullie snappen helemaal niets van wat ik allemaal vertel he? Geeft niet hoor. Ik spreek geen steentijds, en jullie geen Nederlands.’ Finn ratelt aan 1 stuk door. Maar dan ziet hij de mannen uit het bos komen. Ze huilen en kijken heel verdrietig.

Eén van de mannen uit het dorp heeft de jacht met de dood moeten bekopen. In stilte beginnen de mannen met het graven van een kuil. De vrouwen en kinderen verzamelen hun mooiste spullen om mee te kunnen geven aan de dappere jager. 1 van de potten, met de mooiste versieringen, wordt gevuld met graan. Als de kuil diep genoeg is, leggen de mannen hun overleden vriend in de kuil, zetten de geschenken er bij, naast de pot gaan er handbijlen en de speren van de gedode jager mee het graf in. De man wordt toegedekt met een dierenhuid. Terwijl de vrouwen en kinderen in een grote kring rond het graf staan, beginnen de overige mannen grond in het graf te scheppen. En zelfs als de kuil dicht is, scheppen de mannen verder. Finn pakt ook een schep en schept zwijgend mee. Er verrijst een behoorlijke berg. Een grafheuvel weet Finn, die heeft hij al eerder gezien.

Als alle dorpsbewoners zich afzonderen in hun hutten om hun verdriet te verwerken, loopt Finn terug naar zijn tijdmachine. Het is tijd om weer naar huis te gaan.

‘Mam, als we weer in Denemarken zijn, moeten we naar Skarp Salling. Daar ligt in een grafheuvel een prachtig bewerkte pot in een graf van een jager. Het is een van de mooiste potten die ik ooit heb gezien.’’Skarp Salling? Laten we eens op internet kijken.’ Mamma toetst in: Skarp Salling pot Denemarken en dan verschijnt groot in beeld: een foto van een werkelijk schitterend bewerkte pot. Finn is een klein beetje verdrietig dat zijn grafheuvel en zijn pot al gevonden zijn, maar als hij leest dat de jager nog steeds in zijn graf rust en de pot een ere plaats heeft in het Nationaal museum in Denemarken en zelfs een plek heeft op een Deens bankbiljet is hij gerustgesteld. Het was een leerzame reis.  

Dinosauriërs.

‘Mam, ik ga naar de dinosauriërs op reis.’ ‘Waar ga je naartoe?’ ‘Naar de dino…’ ‘ja, ik verstond je wel, maar je denkt toch niet zeker dat ik je laat gaan? Word je straks opgegeten door een Diplodocus.’  ‘Nee, dat kan helemaal niet, want die aten alleen maar planten.’ ‘En hoe weet jij straks nu precies of een dino trek heeft in een klein jongetje of dat hij voor een dennenboom gaat?’ ‘Dat kun je zien aan hun gewicht.’ ‘Hun gewicht? Jij kunt als een moderne wetenschapper aan hun gewicht zien of ze planten of kleine jongens eten?’ ‘Ja, want planteneters zijn veel dikker. Zij hoeven alleen maar een beetje van boom naar boom te lopen of van struik naar struik. Die vleeseters zijn veel slanker, omdat ze achter hun prooi aan moeten gaan.’ ‘Juist, en als hij dan achter jou aan gaat?’ ‘Tsja, dan moet ik maar hopen dat ik snel terug kom bij de tijdmachine.’ ‘Vergeet het maar. Jij komt niet in de buurt van de tijd van de dino’s. Ook niet per ongeluk!’

‘Ik ben thuis!’ Sophie komt binnen en gooit haar tas op de grond, haar schoenen schopt ze in een hoek en haar jas bungelt over een stoelleuning. Niet wetende of hij nu op de grond gaat vallen of in een breekbaar evenwicht blijft. ‘Jullie raden nooit waar wij het op school over gaan hebben.’ ‘Over Dinosauriërs!’ Zeggen een mokkende Finn en een standvastige mamma in koor. ‘Hoe weten jullie dat nu weer? Zo is er echt geen barst aan zeg. Heeft juf al een mail gestuurd?’ ‘Ga jij het echt over dino’s hebben in de klas?’ Finn zit weer rechtop en wil alles weten over dat schoolproject. ‘Zou het opvallen als ik bij jou in de klas kom tijdens die lessen?’ ‘Ja, dat denk ik dus wel ja. We schelen twee groepen.’ ‘Ik wilde naar de dino’s reizen, maar ik mag niet van mamma. Die is bang dat ik opgegeten word door een Diplodocus.’ ‘Haha! Wat is mamma toch dom. Een Diplodocus at alleen maar planten. Geen jongens van 7, maar mamma heeft wel een soort van gelijk, want er liepen natuurlijk ook hele gevaarlijke vleesetende dino’s.’

Het idee laat Finn niet meer los. Er moet toch een manier zijn om de dinosauriërs te bekijken? Ik kan vast niet even 65 miljoen jaar terugvliegen in de tijd. Maar ik kan natuurlijk wel gaan kijken op een plek waar veel botten worden gevonden. ‘Antarctica! Ik ga naar Antarctica! Mam, ik ga even naar Antarctica om dinosauriërs te bekijken!’ ‘Antarctica? Daar vind je geen dino’s hoor. Die leefden in tropische regenwouden.’ ‘Maar ze hebben botten gevonden onder het ijs. Dat staat hier op w.ikipedia.’ ‘Dat bestaat niet.’ Zegt mamma en ze leest over de schouder van Finn mee. En het staat er echt. Onder de smeltende ijskap komen resten van bomen en dino’s vandaan. Een hele schatkamer om nog ontdekt te worden. ‘Kleed je dan wel warm aan. Een muts en handschoenen zijn ook geen overbodige luxe daar.’ ‘Ik doe gewoon mijn skipak aan. Komt goed.’ En weg is hij. Op naar zijn tijdmachine, op weg naar een opgraving in Antarctica.

Antartica. James Ross eiland 2008.

Brrr, het is hier hartstikke koud. Die muts is dus inderdaad nodig. Finn loopt moeizaam naar een verzameling gebouwen die hij ziet staan. Zacht klopt hij op de deur, niet wetende wat en wie hij aan gaat treffen. De deur zwaait open en hij staat oog in oog met een woest uitziende bebaarde reus. ‘Kom binnen, niet te lang buiten blijven met dit weer, dan vriezen je tenen er af.’ Finn loopt door de deur en komt in een ruimte waar nog meer mannen zitten. Dikke jassen beschermen tegen de intense kou van buiten. ‘Het is wel koud  inderdaad. Ik ben op zoek naar dinosauriërs. Volgens mijn moeder zijn die hier niet, maar volgens het internet wel.’ ‘Welkom dan. Er zijn hier inderdaad restanten gevonden van dino’s. We gaan zo naar buiten. In een laag stenen hebben we een aantal botten gevonden, je kunt mooi meehelpen, hoe sneller we de botten uit de stenen kunnen hakken, hoe eerder we met ons onderzoek kunnen beginnen.’

‘Kom, we gaan. Het is ongeveer 4 kilometer lopen naar de plek waar we gister een paar interessante ontdekkingen hebben gedaan.’ ‘Waarom graven jullie niet net zo lang door tot het hele skelet uit de rotsen is gehaald?’ ‘Dat kan niet op dit eiland. Het is ten eerste heel koud, waardoor je niet telkens door kunt werken, ten tweede kan het weer zomaar opeens omslaan. Als je niet goed uitkijkt, bevinden we ons opeens in een sneeuwstorm. Eigenlijk zouden we dit jaar niet eens op dit eiland onderzoek doen, maar bij een van de andere eilanden. Ons schip kwam echter hopeloos vast te zitten in het ijs en dus werden we op dit eiland gedropt. Kijk, hier hebben we gister een aantal botten gevonden waarvan we niet weten bij welk dier het heeft gehoord.’ De man begon stukken steen weg te slaan, terwijl anderen die stukken dan weer met ander gereedschap verder onderzochten. Een tand! We hebben een tand! En warempel, op de handschoen van 1 van de jongere mannen in het team, lag een tand. Ietsje groter dan de tanden die Finn uit zijn eigen mond kende, maar het was duidelijk een echte tand. ‘We denken dat we hier een Trinisaura hebben liggen. Een soort hele grote Kangaroe. Onze theorie is dat deze soort de ramp heeft overleefd, 65 miljoen jaar geleden, waarbij alle andere dinosauriërs omkwamen. Deze Trinisaura heeft nog een tijdje doorgeleefd en is uiteindelijk via een landbrug, dus dit eiland heeft vroeger vastgezeten aan het vaste land, weer teruggekeerd naar bijvoorbeeld Australië. Wij denken dat de huidige buideldieren verwant zijn aan deze soort hier in de rotsen, maar dat kunnen we nog niet wetenschappelijk bewijzen. Daar hebben we straks langer onderzoek voor nodig. Nu graven we zo veel botten op als we kunnen. We hebben in een onderzoekszomer op Antarctica maar 6 weken de tijd om fossielen te vinden. De rest van het jaar is het hier veel en veel te koud om te werken.’

‘Zijn er al veel dino botten ontdekt op Antarctica? Want hoe komt het dat deze dieren hier in de ijzige kou leefden?’ ‘Antarctica is pas sinds een kleine 33 miljoen jaar bedekt met ijskappen. Daarvoor was er een periode dat het steeds een stukje kouder werd, maar daar weer voor was Antarctica begroeid met tropische bossen. De dinosauriërs leefden hier dus net zo makkelijk als ergens anders waar ze het lekker warm hadden.’ We hebben in de loop der jaren bijvoorbeeld een Antarctopelta gevonden. Dat is een soort grote lopende krokodil met een gepantserde rug. Die is in de loop van 10 jaar uit het steen gehaald. We konden ook toen maar een paar weken per jaar opgravingen doen en dus zijn de wetenschappers van 1986 tot 1996 bezig geweest met deze vondst. En nu deze vondst. Wij denken dus dat sommige soorten hebben overleefd. Tot op de dag van vandaag. Vogels bijvoorbeeld. Alleen wegen ze nu geen 5 ton meer, maar nog maar halve kilo’s tot een paar gram. Stel je voor dat er nog Pternadons zouden vliegen. Dan zou een fietstocht een behoorlijk gevaarlijke bezigheid zijn.’

Finn ziet het allemaal voor zich. Fietsend naar school en dan opeens een vliegend monster boven je hoofd om je op te vreten. Gelukkig maar dat ze zijn uitgestorven. Na een vermoeiende dag hard werken neemt Finn afscheid van het onderzoeksteam. Zijn hoofd zit vol indrukken. Bij zijn tijdmachine draait hij zich nog 1 keer om. ‘Zullen we ooit weten welke dinosauriërs hier allemaal hebben geleefd?’ ‘Nee, wij niet en onze kinderen ook niet. Maar hoe meer de ijskappen smelten, hoe meer onderzoek wij kunnen doen op Antarctica.’ ‘Dus jullie zijn blij met het smelten van de ijskap?’ ‘Dat klinkt wel heel hard, maar ja, hoe warmer het wordt, hoe beter wij hier het verleden kunnen bestuderen.’

Thuis zit mamma in de tuin op de terugkomst van Finn te wachten. ‘Het was heel leerzaam mam, en die theorie die jij altijd had; dat de dino’s op een tekentafel zijn bedacht, of achter het bureau van een schrijver is echt grote onzin! Die beesten hebben echt rondgevlogen en gelopen. En nog steeds worden er af en toe stukken terug gevonden van dieren die we tot nu toe niet kenden!’

Het zal wel denkt mamma. Maar ze gaat ’s avonds toch surfen over het internet en stuit daar op de vondst van een gedeeltelijk skelet op James Ross eiland. Ze hebben het beest Plesiosaur genoemd en lijkt op het monster van Loch Ness. Zou het dan toch kunnen zijn dat er dinosauriërs hebben doorgeleefd? Snel sluit ze de computer af. Sommige dingen moeten we helemaal niet willen weten. 

En ondertussen land er in een huiskamer een Pternadon.....

Teletijdreis.

Finn wil wel eens weten hoe het precies was toen mamma klein was. En zo stapt hij vol goede moed in zijn machine. Jas aan de haak, gordels vast, en voldoende boterhammen mee. Want je weet natuurlijk nooit precies hoe het eten smaakt in een andere tijd. ‘Mamma is in Januari geboren. Ik reis af naar oktober. Dan kan ze misschien al iets meer dan alleen maar een beetje drinken, slapen en vieze luiers maken.’

Oktober 1576 typt Finn in. Hij zwaait nog een keer naar pappa en mamma en naar Sophie en Niels. ‘Dag! Tot vanavond!’ Pappa kijkt nog even op de klok. Oktober 1576. ‘Prima’ zegt hij. ‘Veel plezier in 1576.’ Hij zwaait nog een keer. Mamma zet grote ogen op en roept: ‘1576?? Zijn jullie helemaal betoeterd? Ik ben van 1976!’ Pappa schrikt, maar nog voor hij bij de tijdmachine kan komen, haalt Finn de hendel om. Grote rookwolken verschijnen aan alle kanten. Met een hele harde zoef is de machine weg. Finn is aan zijn eerste grote reis begonnen. Alleen naar een iets andere tijd dan hij had bedoeld. Pappa en mamma staan elkaar verwijten te maken en wijzen naar de kale plek waar net de machine nog stond met hun jongste zoon er in. ‘Het is jouw schuld!’ ‘Nee, jouw schuld! Jij had beter op moeten letten!’ ‘Jij had er niet zo oud uit moeten zien!’ ‘Wie laat zijn kind nu alleen in een tijdmachine?’ ‘Wie had er nu verwacht dat hij echt zou werken?’ Dat was Niels. Die met een grote grijns trots op zijn broertje is. ‘Hij heeft gewoon een echt werkende machine gebouwd. Wat een stunt!’

Ondertussen zweeft Finn door tijd en ruimte en vind het maar wat lang duren. ‘Mamma is een stuk ouder dan ik dacht. Wat duurt het lang om een paar jaar terug te reizen!’ Midden in zijn gepeins, klapt de machine hard op de grond. Finn schuift de gordijnen open en kijkt naar groene weides met grazende koeien. Naar een ommuurde stad in de verte. Rook kringelt uit vele schoorstenen omhoog. ‘Wat een mooi plekje is dit. Dus hier is mamma geboren. Laat ik maar eens gaan kijken.’

De machine verschuift hij naar de bosrand en bedekt hem met enkele grote takken. Finn pakt nog wel een paar boterhammen en keert zich om. De machine is veilig. Laat ik nu maar eens op zoek gaan naar mijn moeder. Met een ferme tred loopt hij richting de stad in de verte. Af en toe komt er een paard met wagen langs en enkele vrouwen staan op een veld langs een stroompje kleding te wassen. Hadden ze in mamma’s tijd nog geen auto’s? en geen wasmachine? En ze hebben wel hele gekke rokken aan. Mamma is echt veel ouder dan ik dacht. Het pad loopt richting een grote poort. De poort staat open, maar er staan wel soldaten voor. Karren die de stad in willen worden gecontroleerd en iedereen die lopend de stad in wil, wordt argwanend bekeken. Hmm, wanneer was er ook alweer oorlog? Dat was volgens mij niet in mamma’s jeugd.

Van een afstand blijft hij toekijken hoe karren en mensen de stad in- en uit gaan. Hoe kom ik nu de poort door zonder op te vallen? Mijn kleding ziet er heel erg anders uit. Straks denken ze nog dat ik een marsmannetje ben, of een tovenaar, of nog erger: een clown! Op dat moment komt er een platte kar langs. Volgeladen met stro. Finn bedenkt zich geen moment en rent achter de wagen aan. Hij springt bovenop het stro, gaat liggen en bedekt zich met de prikkende sprieten. Even later stopt de kar. Een gesprek tussen de man op de wagen en de soldaten volgt. Er wordt met een stok in het stro geprikt en eindelijk mag de kar doorrijden. Door de poorten, zo de stad in. Eindelijk denkt Finn. Nu moet het allemaal een stuk makkelijker gaan.

In de stad rijdt de kar door smalle volgebouwde straten. Hoge huizen en scheve huizen allemaal door elkaar. Overal lopen mensen en kinderen. Varkens lopen gewoon tussen de huizen door. Wat een viezigheid hier. Geen wonder dat mamma niet zo goed is in opruimen als ze hier is geboren, kan dat ook niet anders! Als de kar tot stilstand komt, springt Finn er van af. Hij schiet een steegje in en ziet aan zijn rechterhand een winkeltje waar ze jassen verkopen. ‘Hallo, ik zou wel graag zo’n jas willen hebben. Ik heb mijn jas in mijn tijdma.. eh, mijn auto, eh… ik heb mijn jas thuis gelaten en ik heb het een beetje koud. Ik heb geen geld, maar wel een boterham voor u.’ De man in de benauwde winkel staat Finn met grote ogen aan te kijken. ‘Spanjool? Germaan? Fransoos?’ ‘Geen idee. Doet u maar een blauwe.’ Finn wijst naar een blauwe jas. ‘Dan krijgt u deze.’ Hij duwt zijn boterham in de handen van de man. Die kijkt naar de boterham met chocoladepasta en zet het op een rennen. Finn blijft nog even staan, maar als de man niet meer terugkomt met zijn boterham besluit hij de blauwe jas te pakken. Hij trekt hem aan en loopt weer naar buiten. Terug de straat op.

Bij een huisje dicht bij de muur ziet hij een paar soldaten staan. Ze hebben een vuur aangelegd tegen de kou. Kommen water staan op een rooster. ‘Weten jullie wel dat je zo brand krijgt? Het is niet echt veilig om een open vuur te maken als er overal hout ligt. En de daken zijn van stro. Dat brand als een fakkel. Jullie kunnen beter een kuil graven en daar dan een vuurtje in maken.’ De soldaten pakken hun wapens en lopen dreigend op Finn af. ‘Oké, ik wil u alleen waarschuwen. Het zou zonde zijn als er brand uitbreekt. Weet 1 van jullie misschien waar ik mijn moeder kan vinden? Ze heet Anna Marie en ze is ongeveer 9 maanden oud nu.’ Terwijl Finn dit zegt, beseft hij hoe raar dit moet klinken. ‘Laat maar. Ik zoek zelf wel verder.’ Snel loopt hij weg, bij de soldaten vandaan.

Na een paar uur zoeken naar zijn moeder beseft Finn dat er ergens iets mis is gegaan. Hij is niet in 1976. Dat is wel duidelijk. In welke eeuw hij dan is weet hij niet. Eigenlijk weet hij niet eens of hij wel in Nederland is. Er worden zoveel talen gesproken op de straat dat het hem duizelt. Als het avond is, zoekt hij een slaapplaats. Uit een lage hoeve komen vrolijke stemmen. Er brandt licht achter de luiken en Finn besluit naar binnen te stappen. ‘Pardon, is dit een Bed and Breakfast?’ ‘Dit zijnde een herberg. Alwaer u kunde slaepen ende eeten.’ ‘Eten. Ja, dat is prima. En dat slapen helemaal.’ Finn wordt meegenomen door een hele zware mevrouw met enorme rokken die om haar heen wapperen.

Onder de indruk van haar verschijning, maar zeker ook van alle andere aanwezigen, gaat hij aan een tafel zitten en zet zijn vork in het eten wat voor hem is neergezet. Hij neemt een grote slok uit zijn beker en spuugt het net zo snel weer uit tot hilariteit van alle aanwezigen. ‘Wat is dit?’’Bier. Jongeman. Dit is bier.’’Maar dat mag ik van mijn moeder helemaal niet drinken. Van mijn vader ook niet trouwens.’ Het bulderende gelach van alle mensen in de herberg wordt aangevuld met klinkende glazen en vrolijk gezang. Finn besluit zijn maaltijd te laten voor wat die is en gaat naar boven. Via een smalle trap bereikt hij een bovenverdieping waar een heleboel deuren op uit komen. Tot zijn grote vreugde staat er een heerlijk opgemaakt bed in de ruimte. Zijn blauwe jas legt hij op een stoel en zijn schoenen zet hij onder het bed. Zonder zich verder uit te kleden laat hij zich op het bed vallen en valt als een blok in slaap.

Ding-Ding-Ding-Ding-Ding. Klokgelui vermengt zich met een droom. Zingende mensen in de herberg verworden tot roepende stemmen. Paniek. Ding-Ding-Ding-Ding. Langzaam ontwaakt Finn. ‘Brant! Brant! Brant! Mort! Mort!’ Ding-Ding-Ding! Met een ruk gaat hij overeind zitten. Brand! Er is ergens Brand! Waar? Bij ons in huis? Bij de buren? Waar is er brand? ‘Pap? Mam!’ Hij zoekt op de tast naar een lichtknopje en beseft dan opeens dat hij niet thuis is. Hij was met de tijdmachine op pad en is in een verkeerd jaar terecht gekomen. De dikke mevrouw in de herberg, de  smalle straten, de varkens, de soldaten, het vuur van de soldaten, de rieten daken. O nee! ‘BRAND!’ Met een sprong staat hij naast zijn bed, trekt zijn schoenen aan en slaat zijn jas om zich heen. Door het smalle raam ziet hij de oranje gloed boven de huizen. ‘Foute boel. Compleet foute boel! Hebben ze hier geen brandmelders?’ Finn kijkt om zich heen en ziet nergens een piepend kastje hangen. Met een ruk gooit hij de deur open en terwijl hij naar de trap rent, bonst hij op alle deuren. “Brand! Brand!’

Buiten op straat ruikt het vreemd. Naar verbrande kerstbomen, of naar een barbecue met verbrand vlees. De oranje gloed komt langzaam dichterbij. Finn rent richting een plein en ziet aan de andere zijde van het plein de vlammen om zich heen slaan. ‘Foute boel! Heel erge foute boel!’ Even blijft hij staan, dan draait hij zich om. Weg van het vuur. Richting 1 van de stadspoorten die hij gister heeft gezien. Weg hier. Ik moet hier heel snel weg. Maar als hij bijna bij de poort is, blijft hij staan en draait zich weer om. “Nee, ik moet helpen. Dat zeggen pappa en mamma altijd. Als er mensen in nood zijn, ga je helpen.’En dus rent hij weer terug richting het grote plein. In de richting van het verzengende vuur. Overal op straat staan mensen met emmers water uit de grachten te scheppen. Het vuur is echter vele malen sterker als de schamele emmers water. Uren woedt het vuur in een razernij die angstaanjagend is. Vele huizen worden vernietigd, kerken tot de grond afgebrand.

Eindelijk komt het vuur tot stilstand. Finn kijkt naar zijn blauwe jas met verschroeide plekken. Naar zijn handen die zwart zien van het roet, kijkt naar kinderen en dieren die langs de puinhopen scharrelen op zoek naar eten.

‘Jullie zouden dakpannen op de huizen moeten leggen. En bouwen met steen in plaats van met hout.’ Zegt hij tegen niemand in het bijzonder. ‘Dakpannen?’ Vraagt een man met een grote witte kraag om zijn nek. ‘Ja, dakpannen. En in plaats van huizen van hout te bouwen, zouden jullie bakstenen moeten gebruiken. En als jullie dat hebben gedaan kunnen er zonnepanelen op het dak gelegd worden. Kan het gasfornuis gewoon binnen aangesloten worden en hoeven er geen vuurtjes op straat gemaakt te worden om eten te koken of om koffie te zetten. En om het helemaal af te maken, kunnen jullie gewoon een koffiezetter op het aanrecht zetten. Over koffie gesproken, ik ben eigenlijk op zoek naar mijn moeder. Zij is hier geboren. In Alkmaar.’ ‘Alckmaere? Maar nee! Dit is Haerlem!’ De man met de witte kraag kijkt hem bevreemd aan. ‘Haerlem? Ben ik in Haerlem? Dan ben ik hier helemaal verkeerd! Dank u wel, en succes met de herbouw van uw stad.’ Finn staat op en loopt snel weg van de man die inmiddels ook is opgestaan. Er verzamelt zich een groepje mensen om hem heen als hij begint te praten en naar Finn wijst. De mensen massa zetten zich in beweging en komen eerst langzaam,maar steeds sneller lopend, achter Finn aan. Finn beseft dat hij een grote fout heeft begaan door over zonnepanelen te praten en over koffiezetters die automatisch koffie zetten.

Gebruikmakend van alle drukte op straat, rent hij door een poort en rent zo snel als zijn benen hem dragen kunnen richting de bosrand. Richting zijn tijdmachine. Buiten adem rukt hij de takken van het dak en sleept de machine richting open veld. Bij de stadspoort is inmiddels een grote menigte te zien die in zijn richting komt. Finn duikt zijn machine in, doet de deur dicht, typt 2014 op het toetsenbord, klikt de veiligheidsgordels vast en kijkt nog 1 keer door de gordijnen. De menigte mannen, vrouwen, soldaten en kinderen zijn bijna bij hem. Met een brok in zijn keel trekt hij de hendel omlaag en wacht in spanning af. Niets, er gebeurt niets. O nee, nee, nee. Zwetend kijkt hij op zijn scherm en ziet het rode lampje van de gordels branden. ‘Mijn gordels! Mijn gordels zitten niet goed vast!’ Klik. Zoef!

De menigte buiten de muren van verbrand Haarlem staan te kijken hoe de vreemde houten kist in een rookwolk verdwijnt. Er wordt nog even gezocht of de kist ergens in het bos staat, maar al snel keren de mensen weer terug naar de rokende puinhopen van de stad. Langzaam maar zeker wordt de stad weer opgebouwd. Niet met zonnepanelen op het dak en nog lang niet met koffiezetters in de keuken, maar wel werden de strooien daken verbannen en maakten de houten huizen langzaam plaats voor stenen exemplaren. En die zonnepanelen? Als u nu een rondje door Haarlem maakt, zult u ze tegenkomen. Neemt u dat maar van mij aan.

Ondertussen zitten pappa en mamma allebei aan tafel. Pappa aan de ene kant en mamma aan de andere. ‘Het is jouw schuld!’’Niet!’ Dat is alles wat ze zeggen. Heel verdrietig zijn ze, want ze missen Finn. En Niels en Sophie eigenlijk ook. Hoewel ze nu wel allebei op de Wii kunnen spelen. Zonder ruzie te krijgen met hun jongste broertje wie er eigenlijk aan de beurt is. ZOEF! Horen ze opeens en de ramen trillen een beetje. ‘Jouw schuld’ zegt pappa. ‘Niet.’zegt mamma. ‘Hier ben ik weer!’Roept Finn. Maar ik wil wel in de douche, ik heb enorme honger en ik vrees dat mijn kleren een beetje naar brand ruiken. En mamma, u bent nog veel ouder dan ik altijd al dacht!’

En daar konden wij het allemaal mee doen. Finn was weer terug van zijn eerste reis. En wij hadden allemaal een les geleerd. Bij de volgende tijdreizen, moeten we eerst de tijdklok controleren. 

Ets van Jan Luyken 1696-1698 Bezit: Rijksstudio.

http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.445796

Finn bouwt een tijdmachine.

‘Mam, nog even over die tijdmachine. Kunnen wij die bouwen denkt u?’ ‘Uiteraard kunnen we dat.’ ‘Mooi, helpt u mee?’ En Finn loopt naar buiten. Op sokken, want dat gaat sneller. ‘We hebben hout nodig en spijkers. Een hamer heb ik al’ en Finn zwaait met een hamer boven zijn hoofd. ‘Hout, ja we hebben wel houten planken en ook nog ergens een houten bed.’ ‘Mooi! En we hebben een besturingssysteem nodig, maar laten we eerst de buitenkant maar bouwen. Pakt u het hout even?’

Stapels hout komen er achter het konijnenhok vandaan. Het houten bed blijkt van spaanplaat te zijn en staat helemaal bol en er groeien paddenstoelen op. Het hoofdeinde is wel goed. Met een paar klappen slaan we het hoofdeinde los van de rest van het bed.  ‘Het wordt een deur!’ Enthousiast staat Finn heen en weer te springen.  Mamma timmert de bed delen vast aan een paar planken. ‘Het is al een tijdmachine mam!’ Finn sleept twee tuinkratten naar de machine en slaat er met een paar klappen spijkers door. ‘Zo, dat wordt de keuken.’ Mamma heeft ondertussen een kapstok gevonden. Want hoe kun je nu door tijd en ruimte reizen zonder kapstok? Een tijdinstelknop heeft Finn ook al. Die sloopt hij samen met pappa uit een vaatwasser. Handig. Een pappa met een reparatiebedrijf aan huis.

Maar als de machine voor de helft af is, komen we hout te kort. ‘Oei, als ik nu naar vroeger reis, val ik er misschien wel halverwege uit, of sneeuw ik onder. Hoe moet dit nu? Hebben we nog ergens hout?’ Finn loopt met hamer door het huis op zoek naar meubelen die hij kan gebruiken voor zijn machine. Maar mamma vindt dat niet goed. Ik weet wel iemand die misschien wel een pallet voor je heeft. ‘Ja, 2 mamma, want ik mis ook nog een dak.’ Ondertussen maakt Finn zijn eerste reisplannen. ‘Ik reis naar mijn babytijd. Dan kijk ik of jullie wel goed voor me zorgden.’ ‘En ik ga naar 1970’ zegt Sophie. ‘1970? Wat wil je daar dan doen?’ ‘Dat is heel ver weg in het verleden. Was u toen al geboren?’ ‘Nee, toen was ik nog niet geboren. Precies! Dat is dus heel ver in het verleden.’

Finn zit inmiddels op zijn plastic stoel. Klaar voor take off. Maar dan ziet mamma iets wat echt niet kan. ‘Gordels. We missen gordels!’ ‘Mam, als we naar het verleden gaan, hebben we geen gordels nodig hoor. U zegt zelf altijd dat kinderen vroeger gewoon in een rieten mand zaten. Gordels! Wie wil er nu gordels!’ ‘Zonder gordels komen jullie niet van de grond! Hebben jullie dat begrepen? Ja, mam. We bellen Ome Melchior wel. Misschien heeft hij ook wel een stuur en nog meer knoppen.’

Ondertussen is de eerste opdracht binnen. Er is in Zweden een ei gelegd. Door een kip. Maar door welke kip is een raadsel. ‘Jongens, we reizen vanavond als de machine af is naar Zweden. Naar de afgelopen nacht. Kunnen we kijken welke kip verantwoordelijk is voor het leggen van het eerste ei. En als er iets mis gaat, is dat niet zo heel erg, want dan lopen we maar 1 dag op achter.’

‘Zal mamma wel door hebben dat het een speel tijdmachine is?’ ‘Ik denk het niet. De fantasie van mamma draait weer overuren. Ga jij het tegen haar zeggen?’ ‘Nee, ik kijk wel uit. Dan is ze straks heel verdrietig en helpt ze niet meer mee. Ik wacht even tot de tijdmachine helemaal af is. Dan zeg ik het wel.’ ‘Maar nu is het nog reuze handig dat ze meehelpt, want die boormachine is best wel zwaar.’